Alzheimer is een progressieve neurodegeneratieve aandoening die voornamelijk het geheugen, het denken en het gedrag aantast. Het wordt gekenmerkt door ophoping van amyloïdeplaques en tau-eiwitkluwens in de hersenen, wat leidt tot verlies van zenuwcellen en geleidelijke achteruitgang van cognitieve functies. De ziekte begint meestal met geheugenverlies en problemen met plannen of het vinden van woorden, en vordert in stadia tot ernstige afhankelijkheid.
De ziekte van Parkinson is een chronische bewegingsstoornis veroorzaakt door het verlies van dopamine-producerende cellen in de substantia nigra van de hersenen. Kernsymptomen zijn tremor (trillen), bradykinesie (vertraagde beweging), rigiditeit (stijfheid) en houdingsinstabiliteit. Naast motorische klachten kunnen niet-motorische symptomen optreden zoals slaapproblemen, depressie en cognitieve achteruitgang.
Naar schatting leven er in België enkele tienduizenden mensen met de ziekte van Parkinson, terwijl voor dementie (waaronder Alzheimer) een orde van grootte van ongeveer 150.000–200.000 getroffen personen wordt genoemd. De prevalentie neemt sterk toe met de leeftijd, waardoor vergrijzing invloed heeft op het totaal aantal patiënten.
Voor de behandeling van Alzheimer worden vooral twee groepen geneesmiddelen gebruikt: cholinesteraseremmers en NMDA-receptorantagonisten. Deze medicijnen kunnen de symptomen tijdelijk verlichten en de kwaliteit van leven verbeteren, maar stoppen de progressie van de ziekte niet.
Donepezil (Aricept, Donepezil Teva), rivastigmine (Exelon, Rivastigmine Sandoz) en galantamine (Reminyl, Galantamine Mylan) behoren tot de cholinesteraseremmers. Zij remmen het enzym acetylcholinesterase (rivastigmine remt ook butyrylcholinesterase), waardoor de beschikbaarheid van de neurotransmitter acetylcholine in synaptische spleten toeneemt. Dit kan kortdurend geheugen, aandacht en dagelijkse functioneren verbeteren bij mild tot matig ziektebeeld.
Memantine (Ebixa, Memantine Accord) is een NMDA-receptorantagonist en werkt via modulatie van glutamaatgerelateerde excitotoxiciteit. Memantine wordt doorgaans voorgeschreven bij matig tot ernstige Alzheimer, vaak in een later stadium of in combinatie met een cholinesteraseremmer.
Cholinesteraseremmers zijn geïndiceerd bij personen met milde tot matige ziekte, kort na diagnose of bij functionele achteruitgang. Memantine wordt overwogen bij matige tot ernstige dementie of wanneer cholinesteraseremmers niet voldoende effect hebben. Belangrijk is dat deze middelen symptoombestrijding bieden en de progressie niet stoppen. De keuze hangt af van ziektegraad, comorbiditeiten en individuele respons. Overleg met de behandelend arts bepaalt welke behandeling het meest geschikt is.
Parkinson is een neurologische aandoening waarbij de dopamineproductie in de hersenen wordt aangetast. De behandeling richt zich voornamelijk op het aanvullen van dopamine of het stimuleren van dopaminereceptoren om de motorische symptomen te verminderen.
Levodopa/Carbidopa (verkrijgbaar als Sinemet en Levodopa Sandoz) wordt beschouwd als de gouden standaard in de Parkinsonbehandeling. Levodopa wordt in de hersenen omgezet naar dopamine, terwijl carbidopa voorkomt dat deze omzetting te vroeg plaatsvindt.
Pramipexol (Mirapexin, Pramipexol Teva) en Ropinirol (Requip, Ropinirol Mylan) zijn dopamine-agonisten die direct de dopaminereceptoren stimuleren. Deze medicijnen worden vaak gebruikt bij jonge patiënten of als aanvulling op levodopa.
Rasagiline (Azilect, Rasagiline Accord) is een MAO-B-remmer die de afbraak van dopamine vertraagt. Entacapone (Comtan, Entacapone Krka) is een COMT-remmer die de werking van levodopa verlengt.
Veel patiënten hebben baat bij combinaties van verschillende medicijnen om optimale symptoomcontrole te bereiken en bijwerkingen te minimaliseren. Uw neuroloog bepaalt de beste medicatiecombinatie op basis van uw specifieke symptomen en ziektestadium.
Cholinesteraseremmers kunnen maag-darmklachten veroorzaken zoals misselijkheid, braken en diarree. Memantine kan duizeligheid, hoofdpijn en verwardheid geven. Deze bijwerkingen zijn meestal mild en verdwijnen vaak na enkele weken gebruik.
Veelvoorkomende bijwerkingen van Parkinsonmedicatie zijn:
Informeer altijd uw arts over alle medicijnen die u gebruikt, inclusief vrij verkrijgbare geneesmiddelen en supplementen. Bepaalde medicijnen kunnen interacties veroorzaken. Stop nooit plotseling met Parkinsonmedicatie zonder overleg met uw neuroloog. Neem contact op met uw arts bij nieuwe of verergerende symptomen, plotselinge gedragsveranderingen, of ernstige bijwerkingen.
Naast de voorgeschreven medicatie kunnen bepaalde voedingssupplementen een ondersteunende rol spelen bij Alzheimer en Parkinson. Omega-3 vetzuren, met name DHA, worden vaak aanbevolen voor de hersengezondheid. Vitamine E wordt bestudeerd voor zijn antioxidante eigenschappen, terwijl ginkgo biloba traditioneel gebruikt wordt ter ondersteuning van de doorbloeding en cognitieve functie. Het is belangrijk om deze supplementen altijd af te stemmen met uw behandelend arts, aangezien ze kunnen interfereren met voorgeschreven medicatie.
Voor mensen met Alzheimer en Parkinson zijn er verschillende hulpmiddelen beschikbaar die het dagelijks leven kunnen vergemakkelijken:
Incontinentiemateriaal en verzorgingsproducten worden vaak noodzakelijk naarmate de aandoening vordert. Onze apotheek biedt een discreet assortiment aan absorberend ondergoed, matrasbeschermers en huidverzorgingsproducten. Familie en verzorgers spelen een cruciale rol in het welzijn van patiënten. Regelmatige medische controles blijven essentieel om de behandeling aan te passen en eventuele complicaties tijdig te signaleren.
In België worden veel medicijnen voor Alzheimer en Parkinson terugbetaald door het RIZIV. De terugbetalingsvoorwaarden kunnen variëren afhankelijk van het specifieke medicijn en de ernst van de aandoening. Voor bepaalde geneesmiddelen is voorafgaande toestemming van de adviserend geneesheer nodig. Informeer bij uw mutualiteit naar de exacte modaliteiten en eventuele aanvullende verzekeringen voor hulpmiddelen en verzorgingsmateriaal.
Neem medicijnen altijd in volgens voorschrift en op vaste tijdstippen. Gebruik medicijndoseerdozen om vergeetachtigheid op te vangen. Bewaar medicatie op kamertemperatuur, droog en buiten bereik van kinderen. Sommige medicijnen vereisen koeling - controleer altijd de bijsluiter. Gooi vervallen medicatie in bij de apotheek voor veilige vernietiging.
Voor ondersteuning kunt u terecht bij de Liga Alzheimer België (www.alzheimer.be), de Vlaamse Parkinson Liga (www.parkinson.be), en de Association Parkinson ASBL voor Franstalig België. Het Vlaams Expertisecentrum Dementie biedt professionele ondersteuning, terwijl de thuiszorgdiensten van uw gemeente praktische hulp kunnen verlenen. Noodlijnen zoals 1733 (zelfmoordpreventie) en 107 (telefonische hulpdienst) zijn 24/7 beschikbaar.
