Antimycotica zijn geneesmiddelen die specifiek ontwikkeld zijn om schimmelinfecties te behandelen en te voorkomen. Deze medicijnen werken door de celwand of celstructuur van schimmels aan te vallen, waardoor de schimmel niet meer kan groeien en vermenigvuldigen. In tegenstelling tot bacteriële infecties, die veroorzaakt worden door bacteriën, ontstaan schimmelinfecties door fungi of gisten die zich in warme, vochtige omgevingen snel kunnen verspreiden.
Het belangrijkste verschil tussen bacteriële en schimmelinfecties ligt in de celstructuur van de ziekteverwekkers. Schimmels hebben een complexere celwand die cellulose en chitine bevat, terwijl bacteriën een eenvoudigere celwand hebben. Daarom zijn antibiotica, die effectief zijn tegen bacteriën, niet werkzaam tegen schimmelinfecties.
Antimycotica werken op verschillende manieren: sommige verstoren de productie van ergosterol, een essentieel bestanddeel van de schimmelcelwand, terwijl andere de DNA-synthese van schimmels remmen. Een juiste diagnose door een arts of apotheker is cruciaal, omdat de symptomen van schimmel- en bacteriële infecties soms op elkaar lijken, maar een totaal verschillende behandeling vereisen.
Huidschimmelinfecties behoren tot de meest voorkomende aandoeningen in België. Deze infecties treden vooral op in vochtige lichaamsplooien en warme gebieden:
Onychomycose of nagelschimmel veroorzaakt verdikte, verkleurd en brokkelige nagels. Deze infecties zijn hardnekkig en vereisen vaak langdurige behandeling met speciale antimycotische crèmes of in ernstige gevallen orale medicatie.
Vaginale candidiasis komt frequent voor bij vrouwen en veroorzaakt jeuk, witte afscheiding en irritatie. Deze infecties kunnen effectief behandeld worden met antimycotische crèmes, zetpillen of orale medicatie.
Systemische schimmelinfecties zijn ernstiger en treffen inwendige organen. Deze komen voornamelijk voor bij mensen met een verzwakt immuunsysteem en vereisen altijd medische behandeling onder toezicht van een specialist.
In België is een uitgebreid assortiment antimycotica beschikbaar voor de behandeling van schimmelinfecties. Deze geneesmiddelen zijn verkrijgbaar in verschillende vormen, afhankelijk van het type en de locatie van de infectie. De keuze tussen lokale en systemische behandeling hangt af van de ernst en uitgebreidheid van de schimmelinfectie.
Voor oppervlakkige schimmelinfecties van de huid zijn lokale antimycotica vaak de eerste keuze. Deze worden direct op de aangetaste huid aangebracht en hebben minimale bijwerkingen. De meest voorgeschreven actieve stoffen zijn:
Voor ernstige of hardnekkige schimmelinfecties zijn soms tabletten noodzakelijk. Fluconazol (Diflucan, Triflucan) wordt vaak voorgeschreven voor vaginale schimmelinfecties en systemische candidose. Itraconazol (Sporanox) is effectief bij nagelschimmels en diepe mycosen, terwijl ketoconazol tabletten gebruikt worden bij resistente gevallen.
Veel lokale antimycotica zijn zonder recept verkrijgbaar in Belgische apotheken. Orale antimycotica vereisen echter altijd een doktersrecept vanwege mogelijke bijwerkingen en interacties. Zowel merknamen als goedkopere generieke alternatieven zijn beschikbaar, waarbij de werkzaamheid gelijkwaardig is.
De behandelingsduur van antimycotica hangt af van de locatie en ernst van de schimmelinfectie. Huidschimmels zoals voetschimmel worden doorgaans 2-4 weken behandeld met lokale middelen, terwijl ringworm 2-6 weken kan vergen afhankelijk van de reactie op de behandeling. Vaginale candidiasis vereist meestal slechts één enkele dosis oraal of een korte lokale behandeling van 3-7 dagen. Nagelmycose daarentegen vereist een langdurige behandeling van vaak meerdere maanden lokaal of 6-12 weken oraal.
Het is essentieel om de volledige kuur af te maken, ook wanneer de symptomen eerder verbeteren. Dit voorkomt terugkeer van de infectie en het ontstaan van resistentie tegen het antimycoticum.
Voor crèmes en zalven geldt de volgende procedure: reinig en droog het aangedane gebied grondig, breng vervolgens een dunne laag van het middel aan volgens voorschrift, meestal 1-2 keer per dag. Bij voetschimmels is het belangrijk om goed tussen de tenen te smeren en sokken en schoenen droog te houden.
Voor orale tabletten is het cruciaal om de dosering en duur exact te volgen zoals voorgeschreven door de arts. Sommige middelen worden als kuur gegeven, zoals eenmalig fluconazol voor vaginale infecties, terwijl andere dagelijks ingenomen moeten worden gedurende de volledige behandelperiode.
Verbetering is vaak al na enkele dagen zichtbaar bij oppervlakkige infecties, maar volledige genezing kan weken duren. Nagel- en systemische infecties reageren trager en verbeteringen kunnen pas na enkele weken merkbaar zijn. Raadpleeg een arts bij aanhoudende klachten of verslechtering van de symptomen.
Lokale middelen veroorzaken meestal milde bijwerkingen die beperkt blijven tot de plaats van applicatie. Veel voorkomende klachten zijn huidirritatie, roodheid, jeuk of een branderig gevoel. Deze verschijnselen verdwijnen vaak binnen enkele dagen wanneer de huid gewend raakt aan het middel. Allergische reacties zijn zeldzaam, maar vereisen onmiddellijke stopzetting van het middel en medische beoordeling.
Orale antimycotica kunnen ernstigere bijwerkingen hebben dan lokale middelen. Veel voorkomende klachten zijn:
Itraconazol en ketoconazol hebben grotere risico's op levertoxiciteit, terwijl fluconazol interacties kan geven met veel andere medicijnen, waaronder antistollingsmiddelen, sommige statines en anti-epileptica. Bij langdurig gebruik wordt soms controle van leverwaarden aanbevolen.
Contra-indicaties en medicijninteracties moeten altijd worden gecontroleerd. Vermeld bestaande medicatie, leverziekten en hartproblemen aan de voorschrijvend arts. Tijdens zwangerschap en borstvoeding gelden extra voorzichtigheden: veel orale middelen worden afgeraden of alleen onder strikte medische indicatie voorgeschreven. Lokale behandelingen zijn vaak veiliger, maar overleg blijft noodzakelijk.
Neem onmiddellijk contact op met een arts bij tekenen van allergie zoals huiduitslag, zwelling of ademhalingsproblemen, of bij ernstige symptomen zoals geelzucht of sterke buikpijn.
Goede hygiëne vormt de basis voor preventie van schimmelinfecties. Houd huid en voeten droog, droog goed tussen de tenen na het wassen, douche altijd na bezoeken aan zwembaden of sportscholen en gebruik eigen handdoeken. Wissel dagelijks van sokken en laat schoenen goed luchten of gebruik antischimmelpoeder.
Draag ademende kleding en sokken van katoen of vochtregulerende materialen. Vermijd strakke, synthetische kleding die wrijving veroorzaakt en vocht vasthoudt, vooral in warme en vochtige omstandigheden.
Een algemeen gezond dieet en het beperken van overmatig suiker- en alcoholgebruik kunnen de vatbaarheid voor sommige schimmelinfecties, zoals candida, verminderen. Een sterke weerstand helpt het lichaam natuurlijke schimmelgroei onder controle te houden.
Zoek professioneel medisch advies bij:
Bij ernstige of recidiverende gevallen kan een combinatie van lokale en systemische behandeling noodzakelijk zijn. Overleg altijd met een arts of apotheker voor een passend en veilig behandelplan dat aansluit bij uw specifieke situatie.
