Cholesterol is een vetachtige stof die van nature voorkomt in ons lichaam en essentieel is voor de productie van hormonen, gal en vitamine D. Hoewel cholesterol noodzakelijk is voor normale lichaamsfuncties, kan een teveel ervan leiden tot ernstige gezondheidsproblemen.
Er zijn twee hoofdtypen cholesterol die belangrijk zijn voor uw gezondheid:
Normale cholesterolwaarden liggen onder de 5,0 mmol/L voor totaal cholesterol, met LDL-cholesterol onder de 3,0 mmol/L en HDL-cholesterol boven de 1,0 mmol/L voor mannen en 1,2 mmol/L voor vrouwen. Verhoogd cholesterol verhoogt het risico op hart- en vaatziekten, beroerte en atherosclerose.
Risicofactoren voor hoog cholesterol omvatten erfelijkheid, overgewicht, diabetes, roken, weinig lichaamsbeweging en een dieet rijk aan verzadigde vetten. Regelmatige controle van uw cholesterolwaarden is daarom essentieel voor optimale gezondheid.
In België zijn verschillende effectieve cholesterolverlagers beschikbaar op voorschrift van uw arts. Deze medicijnen helpen bij het verlagen van verhoogde cholesterolwaarden en verminderen het risico op hart- en vaatziekten.
Statines zijn de meest voorgeschreven cholesterolverlagers en blokkeren de cholesterolproductie in de lever. Veelgebruikte statines in België zijn atorvastatine, simvastatine en rosuvastatine. Deze medicijnen zijn zeer effectief in het verlagen van LDL-cholesterol.
Ezetimibe werkt door de opname van cholesterol uit de voeding te blokkeren en wordt vaak gecombineerd met statines. PCSK9-remmers zijn nieuwere injecteerbare medicijnen voor patiënten met ernstig verhoogd cholesterol of statine-intolerantie.
Fibraten worden voornamelijk gebruikt bij verhoogde triglyceriden en kunnen het HDL-cholesterol verhogen. Combinatietherapieën, zoals ezetimibe/simvastatine of ezetimibe/atorvastatine, bieden verhoogde effectiviteit voor patiënten die moeilijk hun streefwaarden bereiken.
Alle cholesterolverlagers zijn uitsluitend verkrijgbaar op medisch voorschrift en vereisen regelmatige controle door uw behandelend arts. Uw apotheker staat klaar om u te adviseren over het juiste gebruik en mogelijke bijwerkingen.
Statines zijn de meest voorgeschreven cholesterolverlagende medicijnen en werken door een enzym genaamd HMG-CoA-reductase te remmen. Dit enzym speelt een cruciale rol bij de cholesterolproductie in de lever. Door dit proces te blokkeren, produceert de lever minder cholesterol en neemt het LDL-cholesterol (het 'slechte' cholesterol) in het bloed af.
Ezetimibe werkt anders dan statines door de opname van cholesterol uit voeding in de dunne darm te blokkeren. Dit medicijn voorkomt dat ongeveer 50% van het cholesterol uit de voeding wordt opgenomen, waardoor de totale cholesterolspiegel daalt. Het wordt vaak gecombineerd met statines voor een optimaal effect.
Fibraten zijn vooral effectief bij het verlagen van triglyceriden en het verhogen van HDL-cholesterol (het 'goede' cholesterol). Ze activeren specifieke receptoren die de vetverbranding stimuleren en de triglyceridenproductie in de lever verminderen.
De meeste cholesterolmedicijnen beginnen binnen 2-4 weken te werken, met maximale effectiviteit na 6-8 weken. Regelmatige bloedcontroles zijn essentieel om de vooruitgang te monitoren en dosisaanpassingen te maken.
Hoewel statines over het algemeen goed verdragen worden, kunnen er bijwerkingen optreden. De meest gemelde bijwerkingen zijn spierpijn en spierzwakte, hoofdpijn, maagdarmproblemen zoals misselijkheid en diarree, en duizeligheid. Deze bijwerkingen treden meestal op bij het begin van de behandeling en verminderen vaak na enkele weken.
Spierpijn kan soms wijzen op een ernstigere aandoening genaamd rhabdomyolyse, waarbij spierweefsel afbreekt. Daarnaast kunnen statines de leverenzymes verhogen, daarom zijn regelmatige bloedcontroles noodzakelijk om leverfunctie te monitoren.
Cholesterolmedicijnen kunnen interacties hebben met andere medicijnen. Belangrijke interacties omvatten:
Zwangere vrouwen mogen geen statines gebruiken vanwege mogelijke schade aan de ongeboren baby. Neem onmiddellijk contact op met uw arts bij ernstige spierpijn, donkere urine, of geelzucht.
Een bewuste voedingskeuze speelt een cruciale rol bij het beheren van cholesterol. Door de juiste voedingsmiddelen te kiezen, kunt u uw cholesterolwaarden natuurlijk ondersteunen naast eventuele medicatie.
Kies voor voedingsmiddelen die rijk zijn aan vezels, zoals volkorenproducten, peulvruchten, verse groenten en seizoensfruit. Deze vezels helpen bij het verlagen van het LDL-cholesterol. Beperk verzadigde vetten die voorkomen in rood vlees, volvette zuivelproducten en boter. Vervang deze door gezondere onverzadigde vetten uit olijfolie, noten en vette vis zoals zalm, makreel en sardines.
Vermijd transvetten zoveel mogelijk. Deze worden vaak aangetroffen in bewerkte voedingsproducten, koekjes, gebak en frituur. Lees voedingsetiketten zorgvuldig om deze ongezonde vetten te herkennen en te vermijden.
Lichaamsbeweging is essentieel voor het verhogen van het HDL-cholesterol (het 'goede' cholesterol) en het verbeteren van de algehele hartgezondheid. Streef naar minimaal 150 minuten matige inspanning per week, zoals wandelen, fietsen of zwemmen. Alternatief kunt u kiezen voor 75 minuten intensieve training per week.
Voeg ook krachttraining toe aan uw routine, bij voorkeur twee keer per week. Dit helpt bij het behouden van vetvrije massa en stimuleert de stofwisseling, wat gunstig is voor uw cholesterolwaarden.
Bij overgewicht kan gewichtsverlies een significant positief effect hebben op uw cholesterolwaarden. Reeds een gewichtsverlies van 5 tot 10 procent kan het LDL-cholesterol en triglyceriden verlagen.
Stoppen met roken heeft directe voordelen voor uw cardiovasculaire gezondheid en verhoogt het HDL-cholesterol. Beperk ook uw alcoholconsumptie tot maximaal één glas per dag voor vrouwen en twee glazen voor mannen. Overmatig alcohol verhoogt de triglyceriden en andere gezondheidsrisico's.
Het mediterrane dieet wordt vaak aanbevolen vanwege de bewezen gunstige effecten op cholesterol en hart- en vaatziekten. Dit dieet bevat:
Bespreek uw voedings- en bewegingsplan altijd met uw huisarts of een geregistreerde diëtist om een persoonlijk advies op maat te krijgen.
De beslissing om cholesterolmedicatie te starten wordt genomen op basis van verschillende individuele risicofactoren. Uw arts beoordeelt uw leeftijd, bloedlipidenwaarden, bloeddruk, aanwezigheid van diabetes, rookgedrag en het berekende 10-jaarsrisico op cardiovasculaire aandoeningen.
Medicatie is meestal noodzakelijk bij zeer hoge LDL-waarden, bestaande hart- of vaatziekten, of wanneer u een hoog risico heeft en leefstijlaanpassingen onvoldoende effect hebben gehad na een redelijke periode.
Cholesterolpillen worden doorgaans éénmaal daags ingenomen. Statines worden vaak 's avonds voorgeschreven omdat de natuurlijke aanmaak van cholesterol in de lever 's nachts piekt. Bij ezetimibe of combinatiebehandelingen kunnen andere instructies gelden.
Neem uw medicatie altijd in volgens de voorschriften van uw arts en lees zorgvuldig de bijsluiter. Gebruik ruim water bij het innemen en probeer een vast tijdstip aan te houden voor optimale therapietrouw.
Therapietrouw is cruciaal voor het succes van de behandeling. Stop nooit uit eigen beweging met uw medicatie, ook niet als u zich goed voelt. De voordelen van cholesterolmedicatie zijn vooral op de lange termijn zichtbaar.
Bij een vergeten dosis, neem deze in zodra u het merkt, maar verdubbel nooit de dosis op dezelfde dag. Informeer uw arts altijd over andere geneesmiddelen die u gebruikt vanwege mogelijk wisselwerkingen.
Regelmatige controles bij uw huisarts of cardioloog zijn essentieel. Tijdens deze controles worden uw cholesterolwaarden, leverenzymen en soms creatinekinase gemeten, vooral bij spierklachten.
Uw arts kan de dosering aanpassen op basis van de effectiviteit en eventuele bijwerkingen. Bij onvoldoende respons of bijwerkingen kan overschakelen naar een ander middel of toevoegen van een tweede medicijn noodzakelijk zijn.
Veel cholesterolbehandelingen zijn levenslang, tenzij uw risicofactoren drastisch veranderen. Bespreek daarom jaarlijks uw behandelplan, eventuele bijwerkingen en gewenste aanpassingen in uw medicatie met uw zorgverlener.
Bij zwangerschap of kinderwens zijn veel cholesterolmedicijnen niet geschikt. Overleg tijdig met uw arts als u zwanger wilt worden of vermoedt zwanger te zijn.
