Obesitas is een chronische aandoening die wordt gekenmerkt door een overmatige ophoping van lichaamsvet. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) classificeert obesitas op basis van de Body Mass Index (BMI). Een BMI tussen 25-29,9 kg/m² duidt op overgewicht, terwijl een BMI van 30 kg/m² of hoger wijst op obesitas. Het verschil tussen overgewicht en obesitas ligt dus in de ernst van de overtollige vetophoping.
In België kampt ongeveer 17% van de volwassen bevolking met obesitas, waarbij dit percentage de afgelopen jaren is toegenomen. Obesitas brengt aanzienlijke gezondheidsrisico's met zich mee, waaronder type 2 diabetes, hart- en vaatziekten, slaapapneu, bepaalde vormen van kanker en gewrichtsproblemen. Deze complicaties kunnen de levensverwachting verkorten en de levenskwaliteit aanzienlijk beïnvloeden.
Obesitas ontstaat door een complexe wisselwerking van verschillende factoren. Genetische aanleg speelt een belangrijke rol en kan de neiging tot gewichtstoename beïnvloeden. Onderzoek toont aan dat erfelijkheid voor 40-70% bijdraagt aan het risico op obesitas.
Levensstijl en voedingsgewoonten vormen cruciale factoren. Regelmatige consumptie van energierijke voedingsmiddelen, grote porties en gebrek aan lichaamsbeweging leiden tot een positieve energiebalans. Hormonale stoornissen zoals een onderactieve schildklier, insulineresistentie of het polycysteus ovarium syndroom kunnen eveneens gewichtstoename veroorzaken.
Verschillende medicijnen kunnen als bijwerking gewichtstoename hebben:
Psychologische aspecten zoals stress, emotioneel eten en eetstoornissen spelen ook een rol. Daarnaast beïnvloeden omgevingsfactoren zoals de beschikbaarheid van ongezonde voeding, beperkte mogelijkheden voor lichaamsbeweging en sociaal-economische omstandigheden het ontstaan van obesitas.
In België zijn verschillende geneesmiddelen beschikbaar voor de behandeling van obesitas, elk met specifieke werkingsmechanismen en toepassingsgebieden. Deze medicatie wordt uitsluitend op voorschrift verstrekt en vereist medische begeleiding.
Orlistat werkt door de absorptie van vetten in de darmen te blokkeren, waardoor ongeveer 30% van de ingenomen vetten onverteerd worden uitgescheiden. De aanbevolen dosering is 120mg driemaal daags bij de maaltijden. Bijwerkingen kunnen vettige ontlasting, winderigheid en buikpijn omvatten. Het medicijn is contra-geïndiceerd bij galstenen en malabsorptiestoornissen.
Saxenda wordt dagelijks subcutaan toegediend en bootst het hormoon GLP-1 na, wat verzadiging bevordert en de maagontlediging vertraagt. Het is bijzonder geschikt voor diabetespatiënten type 2 omdat het ook de bloedsuikerspiegel helpt reguleren. De effectiviteit toont gemiddeld 5-10% gewichtsverlies over 6 maanden.
Deze combinatietherapie werkt op de hersenzenuwen die honger en beloning reguleren. Naltrexon blokkeert opiaatreceptoren terwijl bupropion dopamine en noradrenaline beïnvloedt. Voorzichtigheid is geboden bij patiënten met epilepsie, eetstoornissen of cardiovasculaire aandoeningen.
Alle obesitasmedicatie vereist een geldig voorschrift en wordt uitsluitend verstrekt na grondige medische evaluatie in Belgische apotheken.
Naast voorschriftmedicatie zijn er verschillende voedingssupplementen beschikbaar die gewichtsverlies kunnen ondersteunen. Deze producten zijn vrij verkrijgbaar maar variëren sterk in effectiviteit en wetenschappelijke onderbouwing.
Populaire categorieën omvatten:
Hoewel deze supplementen geen voorschrift vereisen, is voorzichtigheid geboden. De effectiviteit is vaak beperkt en wetenschappelijk bewijs varieert per product. Sommige supplementen kunnen interacties hebben met medicatie of bijwerkingen veroorzaken. Raadpleeg altijd uw apotheker of arts voordat u supplementen combineert met andere behandelingen. Een gezonde levensstijl met uitgebalanceerde voeding en regelmatige beweging blijft de basis van succesvolle gewichtsbeheersing.
Een uitgebalanceerde voeding vormt de basis van succesvol gewichtsverlies. Een geregistreerde diëtist kan een persoonlijk voedingsplan opstellen dat rekening houdt met uw specifieke behoeften en voorkeuren. Belangrijk is het creëren van een calorietekort waarbij u minder calorieën opneemt dan u verbrandt, zonder tekorten aan essentiële voedingsstoffen.
Regelmatige fysieke activiteit is cruciaal voor duurzaam gewichtsverlies. Begin met lichte oefeningen zoals wandelen en bouw geleidelijk op naar intensievere activiteiten. Combineer cardio-oefeningen met krachttraining voor optimale resultaten. Streef naar minstens 150 minuten matige fysieke activiteit per week, conform de Belgische gezondheidsrichtlijnen.
Gewichtsverlies gaat vaak gepaard met emotionele uitdagingen. Gedragstherapie helpt bij het identificeren van triggers voor overeten en het ontwikkelen van gezondere gewoonten. Psychologische ondersteuning kan bijzonder waardevol zijn bij het doorbreken van negatieve denkpatronen rondom voeding en lichaamsbeeld.
Uw apotheker speelt een belangrijke rol in de begeleiding bij gewichtsverlies. Zij kunnen advies geven over:
Professionele medische hulp is noodzakelijk wanneer de BMI boven 30 ligt of bij een BMI van 27-30 in combinatie met gezondheidsproblemen zoals diabetes, hoge bloeddruk of slaapapneu. Ook wanneer eerdere pogingen tot gewichtsverlies zonder begeleiding zijn mislukt, is medische ondersteuning aan te raden.
Uw huisarts vormt vaak het eerste aanspreekpunt en kan een basisevaluatie uitvoeren, onderliggende oorzaken identificeren en een behandelplan opstellen. Bij complexe gevallen kan doorverwijzing naar een endocrinoloog, diëtist of obesitasspecialist noodzakelijk zijn voor gespecialiseerde zorg.
Bariatrische chirurgie kan overwogen worden bij ernstige obesitas (BMI ≥ 40) of bij een BMI ≥ 35 met ernstige comorbiditeiten. In België zijn verschillende procedures beschikbaar, waaronder gastric bypass en sleeve gastrectomie. Een multidisciplinair team van artsen, diëtisten, psychologen en verpleegkundigen begeleidt patiënten voor, tijdens en na de behandeling.
Succesvol gewichtsverlies vereist langdurige begeleiding en realistische doelstellingen. Een gewichtsverlies van 0,5-1 kg per week wordt als gezond beschouwd. Belangrijk is het stellen van haalbare doelen en het ontwikkelen van geduld en volharding. Ondersteuning van familie en omgeving speelt hierbij een cruciale rol bij het volhouden van nieuwe gewoonten en het voorkomen van terugval.
